Władza rodzicielska

Pełna władza rodzicielska to możliwość decydowania o sprawach małoletniego.

Z formalnego punktu widzenia władza rodzicielska to uprawnienia i obowiązki rodzica względem dziecka. Obejmuje ona w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem (nie obejmuje zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku) dziecka oraz do jego wychowania, z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 kro). Dziecko pozostaje – zwykle - pod władzą rodzicielską aż do pełnoletniości (art. 92 kro).
 
Władza rodzicielska przysługuje zwykle obojgu rodzicom, zatem każde z rodziców jest zobowiązane i jednocześnie uprawnione do sprawowania władzy rodzicielskiej. Każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka, jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka:

 

  • przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską
  • przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania (art. 98 kro).


O istotnych sprawach dziecka rodzice winni rozstrzygać wspólnie. Jednakże w praktyce zdarza się, że osiągnięcie porozumienia nie jest możliwe. W praktyce najwięcej sporów powstaje, gdy rodzice, mający przyznaną pełnię władzy rodzicielskiej, nie prowadzą już wspólnego gospodarstwa domowego. W takim wypadku każde z rodziców może złożyć do sądu wniosek o rozstrzygnięcie sporu. Wniosek rozpatruje sąd rejonowy właściwy dla miejsca, w którym mieszka dziecko (jeżeli dziecko nie ma miejsca zamieszkania, bierze się pod uwagę miejsce, w którym aktualnie przebywa).

 


Pozbawienie, zawieszenie i ograniczenie władzy rodzicielskiej

Prawo rodzinne i opiekuńcze przewiduje, że jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, nie pozostającym ze sobą w związku małżeńskim albo pozostającym w związku małżeńskim, lecz żyjącym oddzielnie albo podczas rozwodu i separacji, sąd opiekuńczy może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej bądź obojgu, bądź też jednemu z rodziców.

Jeżeli władza rodzicielska nie jest przez rodzica wykonywana w sposób prawidłowy, można wnosić o jej pozbawienie, ograniczenie albo zawieszenie.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie może być orzeczone także
w wyroku orzekającym rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa (art. 112 kro).
Decyzję o ograniczeniu, pozbawieniu lub zawieszeniu władzy rodzicielskiej sąd rodzinny może podjąć z urzędu, jak również  na wniosek. Wniosek o pozbawienie, ograniczenie lub zawieszenie praw rodzicielskich składa się w sądzie rejonowym, w wydziale rodzinnym i nieletnich.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej następuje gdy:

 

  • władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody
  • rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka


Ponadto sąd może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku tylko do jednego
z rodziców.

Jeżeli przyczyna, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej ustanie, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić (art. 111 kro).


Ograniczenie władzy rodzicielskiej


Władza rodzicielska może być ograniczona, gdy jedno z rodziców wykonuje swoje obowiązki nieprawidłowo, bądź też, gdy zamieszkuje daleko od miejsca zamieszkania małoletniego i realnie nie może uczestniczyć w wychowaniu dziecka.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej polega na:
- wskazaniu ograniczeń władzy (np. brak prawa do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka; powierzenie zarządu majątkiem małoletniego kuratorowi)
- wskazaniu dodatkowych obowiązków (poddanie małoletniego pod dozór wyspecjalizowanych jednostek i podmiotów zajmujących się pomocą rodzinie.

Zawieszenie władzy rodzicielskiej może zostać orzeczone w razie przemijającej przeszkody w jej wykonywaniu. Sąd je uchyli, gdy przyczyna zawieszenia odpadnie (art. 110 kro).